Nieuws

Binnen de Europese Unie zijn ethische commissies dierproeven verantwoordelijk voor het beoordelen van onderzoeksprojecten waarbij proefdieren worden gebruikt. In Vlaanderen zijn er momenteel 18 van dergelijke commissies actief, die gezamenlijk toezicht houden op ongeveer 120 proefdierlaboratoria. In 2020 gaf de Vlaamse overheid de opdracht aan Technopolis Group om een evaluatietool te ontwikkelen en toe te passen om de werking van alle Vlaamse ethische commissies dierproeven te evalueren. Dit artikel biedt een samenvatting van het recent gepubliceerde rapport van Technopolis, waarin de resultaten en aanbevelingen van deze evaluatie worden gepresenteerd.

Op 14 maart 2024 heeft het parlement van de Australische staat Nieuw-Zuid-Wales wetgeving aangenomen om gedwongen zwem- en inhalatietesten op dieren te verbieden. Deze historische overwinning maakt van Nieuw-Zuid-Wales het eerste rechtsgebied ter wereld dat deze twee invasieve en controversiële onderzoeksmethoden verbiedt.

In de opleiding Diergeneeskunde aan de Universiteit Gent (UGent) worden verschillende klinische vaardigheden aangeleerd, gaande van het plaatsen van verbanden tot hechtingen of inspuitingen. Het uitvoeren van deze vaardigheden voor de eerste keer op een levend dier veroorzaakt stress en mogelijk pijn voor de patiënt. Daarom werd in 2016 het Skillslab Diergeneeskunde opgericht, waar gebruik wordt gemaakt van proefdiervrije modellen en simulatoren om diergeneeskundige klinische vaardigheden te onderwijzen.

Dierproeven aan de KU Leuven zijn voor het derde jaar op rij gestegen, zo blijkt uit het jaarverslag van 2022. KU Leuven blijft daarmee koploper in de Benelux wat het aantal dierproeven betreft. Bovendien is het de enige universiteit in België die nog onderzoek doet met primaten.

Aan het begin van de 20e eeuw was de wetenschappelijke gemeenschap in opschudding. Gestimuleerd door de ontwikkeling van celcultuurtechnieken begon de wetenschappelijke gemeenschap zich te richten op het gebruik van innovatieve onderzoeksmodellen. Door cellen buiten levende organismen te laten leven, werd de weg vrijgemaakt voor in vitro testen, oftewel testen die buiten een levend organisme worden uitgevoerd, zoals in een reageerbuis of een kweekschaal. Deze belangrijke vooruitgang heeft aanzienlijk bijgedragen aan de ontdekking en ontwikkeling van nieuwe medicijnen.

Jaarlijks worden wereldwijd miljoenen dieren gebruikt in de vroege stadia van de ontwikkeling van geneesmiddelen. Gemiddeld wordt echter 92% van de kandidaat-geneesmiddelen die dierproeven doorstaan, vervolgens opgegeven in klinische proeven op mensen, voornamelijk vanwege ineffectiviteit of bijwerkingen.

Geneesmiddelen in ontwikkeling ondergaan eerst testen op dieren voordat ze worden getest op mensen, met als doel hun toxiciteit en gedrag in het levende organisme als geheel te beoordelen. Indien het geneesmiddel giftig blijkt bij dieren, zal het niet verder worden getest op mensen. Aan de andere kant, als het veilig blijkt bij dieren, is de kans groot dat het wordt getest op mensen.

De Université Catholique de Louvain (UCLouvain) is actief betrokken bij de ontwikkeling van proefdiervrije methoden gebaseerd op de menselijke biologie voor kankeronderzoek. Deze benadering stelt niet alleen in staat om het gebruik van proefdieren te vervangen, maar verbetert ook ons begrip van menselijke ziekten en draagt bij aan het bedenken van innovatieve en duurzame oplossingen voor de implementatie van gepersonaliseerde therapieën.

In het kader van een baanbrekend initiatief hebben vijf Belgische bedrijven en onderzoekscentra het project AstroCardia gelanceerd. De missie van het project kon niet gedurfder zijn: een kunstmatig miniatuurhart naar het internationale ruimtestation sturen om het onderzoek naar de mechanismen achter hartveroudering te verbeteren.

Helaas is proefdiervrij onderzoek niet altijd diervrij. Ook al wordt er bij dit soort onderzoek niet direct gebruik gemaakt van proefdieren, wordt er toch regelmatig gebruik gemaakt van materiaal dat van dieren is afgeleid. Het kweken van (menselijke) cellen in een kweekschaaltje (in vitro) vereist specifieke kweekmaterialen om de cellen te laten groeien en ze zo lang mogelijk in leven te houden. De kweekmaterialen waarmee cellen meestal worden gekweekt, namelijk foetaal kalfsserum en Matrigel, zijn afkomstig van dieren.

Zoals elk jaar stond oktober in het teken van een wereldwijde campagne om mensen bewust te maken van de strijd tegen borstkanker. Een goede gelegenheid om het belang van proefdiervrije modellen in de strijd tegen deze ziekte te promoten. Hoewel veel medisch onderzoek nog steeds op dieren wordt uitgevoerd, wordt er steeds meer gebruik gemaakt van menselijke proefdiervrije methoden in borstkankeronderzoek.

Onvruchtbaarheid bij mannen is wereldwijd een groot gezondheidsprobleem, maar het vinden van een oplossing blijkt een uitdaging voor de medische gemeenschap. Wetenschappers hebben nog steeds geen relevant onderzoeksmodel om dit probleem te bestuderen. Gelukkig werkt Dr. Yoni Baert van de Vrije Universiteit Brussel (VUB) momenteel aan een innovatief en proefdiervrij studiemodel om deze leemte op te vullen.