Het Verenigd Koninkrijk heeft recent een stappenplan voorgesteld om het gebruik van dieren in farmaceutisch onderzoek en testen geleidelijk af te bouwen, met als einddoel een volledige stopzetting. Die aankondiging is een belangrijk politiek signaal, maar zal alleen tot tastbare veranderingen leiden als ze wordt ondersteund door concrete maatregelen, transparantie van de regelgevende instanties en een duidelijke, blijvende inzet van de overheid.
Volgens Emma Grange, wetenchappelijk directeur bij Cruelty Free International, vormt de Britse strategie een hoopvol vertrekpunt, maar schiet ze voorlopig tekort. Het officiële document bevat weliswaar doelstellingen en tijdslijnen, maar blijft vaag over de middelen waarmee die moeten worden gerealiseerd. Zonder een helder, gedetailleerd en controleerbaar uitvoeringsplan dreigt het stappenplan te verzanden in goede intenties.
Nochtans erkent de Britse regering zelf dat heel wat testen die vandaag nog worden uitgevoerd, al vervangen, verfijnd of zelfs volledig afgeschaft zouden kunnen worden. Sommige studies, met name op het vlak van farmacokinetiek, worden expliciet aangeduid als domeinen waarin dierproeven vermijdbaar zijn. In de praktijk blijven deze proeven echter plaatsvinden, zelfs wanneer al jaren niet-dierlijke methoden beschikbaar zijn die gevalideerd, wetenschappelijk betrouwbaar en succesvol toegepast worden. Deze methoden leveren relevante gegevens voor de mens op en worden in uiteenlopende contexten al aanvaard door regelgevende instanties, wat het voortzetten van dierproeven des te moeilijker te verantwoorden maakt.
Een cruciale hefboom voor verandering ligt bij de geneesmiddelenautoriteit. De Medicines and Healthcare products Regulatory Agency (MHRA) biedt momenteel algemene begeleiding aan farmaceutische bedrijven, maar beschikt nog niet over duidelijke instrumenten om de overstap naar niet-dierlijke methoden actief te stimuleren. Cruelty Free International pleit daarom voor meer transparantie, expliciete richtsnoeren en de publicatie van concrete voorbeelden van dossiers die zijn goedgekeurd op basis van niet-dierlijke methodes. Dat zou bestaande terughoudendheid kunnen doorbreken en juridische zekerheid bieden aan actoren die diermodellen willen verlaten.
Deze problematiek kadert in een bredere internationale evolutie. Regelgevende autoriteiten tonen al jaren toenemende belangstelling voor de principes van de “3 V’s” – vervanging, vermindering en verfijning – en voor zogenaamde New Approach Methologogies (NAM’s). Het Verenigd Koninkrijk sluit hiermee aan bij een internationale dynamiek die de evaluatie van geneesmiddelen wil moderniseren op basis van wetenschap die relevanter is voor de mens.
Emma Grange benadrukt dat de overgang naar een farmaceutisch onderzoek zonder dieren niet van vandaag op morgen kan gebeuren. Ze vergt politieke volharding en structurele investeringen. Het uitstellen van de eerste stappen zou volgens haar een strategische vergissing zijn. Niet-dierlijke methoden zoals in-vitrotests, computermodellen, organen-op-een-chip en toepassingen van artificiële intelligentie worden vandaag al ingezet in verschillende fases van de geneesmiddelenontwikkeling en leveren vaak betrouwbaardere resultaten voor de mens op dan diermodellen.
Cruelty Free International publiceerde daarnaast een “vervangingslijst voor dierproeven”, met domeinen waarin dierexperimenten blijven bestaan ondanks het feit dat er bewezen alternatieven beschikbaar zijn. Het gaat onder meer om bepaalde huidallergietesten, werkzaamheidstesten voor producten zoals Botox en diverse veiligheidstests voor vaccins. Deze voorbeelden tonen aan dat verandering vandaag al mogelijk is, zonder te moeten wachten op hypothetische wetenschappelijke doorbraken. In sommige gevallen kunnen meerdere niet-dierlijke methoden worden gecombineerd ter vervanging van één enkele dierproef, een aanpak die ook door het Europees Geneesmiddelenagentschap wordt ondersteund om het gebruik van niet-menselijke primaten te verminderen.
Het Britse stappenplan biedt een belangrijke kans om de afbouw van dierproeven in de farmaceutische sector te versnellen. Zonder een duidelijk regelgevend kader, transparantie, opvolging van de gemaakte beloften en de politieke moed om afscheid te nemen van achterhaalde praktijken, dreigt die ambitie echter dode letter te blijven. De instrumenten bestaan, de alternatieven hebben hun waarde bewezen. Nu is het aan de autoriteiten om de voorwaarden te creëren zodat de transitie werkelijkheid wordt.
----------------
Bron:
Pink Sheet, "How The UK Can Make Its Animal Test Phase Out Work For Pharma", 17 December 2025.