Ter gelegenheid van Wereldproefdierendag, op 24 april, maakt GAIA beelden openbaar die undercover werden gemaakt in een Brits laboratorium dat werkt voor klanten gevestigd in de Europese Unie.
Deze beelden, vrijgegeven in samenwerking met de organisatie Animals International en afkomstig uit een maandenlang onderzoek, tonen – met name in 2025 - dieren die worden onderworpen aan toxiciteitstesten waarbij immobilisatie, blootstelling aan toxische stoffen, dwangvoeding en, na afloop van de protocollen, het doden van de dieren plaatsvinden.
Ze tonen op concrete wijze de intensiteit van het leed: angst, extreme stress, fysieke pijn, ademhalingsproblemen, uitputting en, in sommige gevallen, een zo ernstige doodsstrijd dat dieren tijdens de tests sterven of moeten worden afgemaakt wegens de ernst van hun toestand.
Achter de woorden, een mechaniek van lijden
Achter technische termen zoals “veiligheidstesten” of “risicobeoordelingen” brengen deze beelden praktijken aan het licht waarbij dieren opgesloten zitten, herhaaldelijk worden gemanipuleerd en aan bijzonder zware protocollen worden onderworpen. De gevolgen kunnen dramatisch zijn: gewichtsverlies, trillingen, verlies van mobiliteit van bepaalde ledematen, coördinatiestoornissen, stuipen, lichamelijke instorting en zelfs de dood. Deze tests worden onder meer gebruikt bij de ontwikkeling van geneesmiddelen, maar ook voor bepaalde industriële chemicaliën, pesticiden of voedingsadditieven.
De beelden tonen ratten, konijnen, honden, varkens en niet-menselijke primaten die worden gebruikt in proeven om de mogelijk schadelijke effecten van verschillende stoffen te evalueren. Injecties, inhalatie, toediening via sonde of blootstelling via de huid: deze procedures hebben tot doel te bepalen vanaf welke dosis een stof ongewenste effecten, een aandoening of zelfs de dood veroorzaakt. In sommige gevallen zijn de toegediende doses tot 100 keer hoger dan wat mensen zouden kunnen binnenkrijgen.
Een grootschalige praktijk, ver voorbij geneesmiddelen
Deze tests worden ook gebruikt voor:
• industriële chemicaliën
• pesticiden
• voedingsadditieven
België blijft niet gespaard. Alleen al voor toxiciteits- en veiligheidstesten werden in 2024 bijna 3.700 dieren gebruikt, waarvan 566 in Wallonië, 92 in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en 3.020 in Vlaanderen.
Meer in het algemeen tonen de beschikbare gegevens voor 2024 aan dat er meer dan 375.000 dierproeven zijn uitgevoerd in België, waarvan 211.386 in Vlaanderen, 52.714 in Brussel en 112.754 in Wallonië.
Deze cijfers geven slechts een deel van de realiteit weer, aangezien ze niet alle dieren omvatten die voor voortplanting worden gebruikt of die buiten de experimentele protocollen sterven.
Een systeem op zijn grenzen
Deze beelden passen in een context waarin sommige werknemers uit de sector ethische bezorgdheden uiten en bijdragen aan het zichtbaar maken van deze realiteit.
Wetenschappelijke literatuur toont aan dat ook het personeel wordt getroffen, met gevallen van morele stress, posttraumatische stress en “compassiemoeheid”. Een groeiend aantal wetenschappers wijst op de beperkingen van dierproeven, onder meer door de moeilijkheid om resultaten naar mensen te vertalen.
Alternatieve methoden, zoals organ-on-a-chip, menselijke weefselkweken of artificiële intelligentie, bieden betrouwbaardere en ethischere perspectieven.
7 op de 10 Belgen willen een geleidelijk verbod
Een opiniepeiling uitgevoerd door Dedicated in opdracht van GAIA (maart 2026) toont een grote kloof tussen de huidige praktijken en de verwachtingen van de burgers.
Drie kwart van de Belgen vindt dierproeven onaanvaardbaar of heeft er geen mening over, terwijl 63% meent dat ze verboden moeten worden. 71% van de Belgen steunt het idee dat overheden maatregelen moeten nemen om deze praktijken geleidelijk te verbieden.
Er bestaat ook een zeer brede consensus over de te nemen maatregelen. Een overweldigende meerderheid steunt strengere controles en sancties (93%), het verbod op de meest pijnlijke praktijken (92%), de geleidelijke vermindering van dierproeven (85%) en meer financiering voor alternatieven (83%).
Daarnaast is 79% van de Belgen voorstander van een prioritair verbod op tests op proeven, katten, primaten en paardachtigen.
GAIA lanceert een grootschalige nationale campagne
In het licht van deze vaststellingen lanceert GAIA, ter gelegenheid van de Werelddag van Proefdieren, een nieuwe grootschalige campagne in België. Deze campagne, die wordt verspreid via televisie, bioscopen en sociale media, heeft als doel het grote publiek massaal te sensibiliseren over het dierenleed bij dierproeven, de druk op politieke besluitvormers te verhogen en de overgang naar dierproefvrije methoden te versnellen.
België en Europa moeten een nieuwe stap zetten
In 2023 werden in Europa 9,1 miljoen dieren gebruikt voor dierproeven. De Europese Commissie heeft een routekaart aangekondigd om deze praktijken geleidelijk te verminderen. Voor GAIA moet deze ambitie zich nu snel vertalen in een duidelijke planning, meetbare doelstellingen, concrete wetswijzigingen en voldoende financiering voor alternatieven.
In België blijft dierproeven een structurele en wijdverspreide praktijk en beschikt geen enkele regio momenteel over een globale en gestructureerde strategie om het gebruik ervan aanzienlijk te verminderen.
GAIA roept de drie ministers van Dierenwelzijn op om van deze transitie een onmiddellijke politieke prioriteit te maken en zonder uitstel een coherente strategie uit te werken om uit dierproeven te stappen.
De Verenigde Staten schakelen een versnelling hoger
Terwijl België en Europa moeite hebben om een duidelijke richting te bepalen, boeken anderen al vooruitgang.
Sinds 2022 laat de Amerikaanse wetgeving toe om dierproeven te vervangen door alternatieve methoden bij de ontwikkeling van geneesmiddelen. De Food and Drug Administration (FDA) heeft zich geëngageerd voor een concrete transitie, met een duidelijk doel: dierproeven in preklinische veiligheidsstudies aanzienlijk verminderen of geleidelijk vervangen.
Meer recent heeft de FDA deze koers nog versterkt door een sterke inzet aan te kondigen om actief alternatieve, performantere en dierproefvrije methoden te promoten.
“ Wat deze beelden tonen, is bijzonder moeilijk om te zien. We zien dieren die wrede procedures ondergaan in een realiteit die grotendeels onzichtbaar blijft voor het publiek. Dit lijden is vandaag niet langer aanvaardbaar. We kunnen niet langer wegkijken. Het is dringend nodig om de overgang naar dierproefvrije methoden te versnellen. ” — GAIA
